Sociaal wenselijk gedrag is één van de meest onderschatte oorzaken van leegte, drukte, vermoeidheid, stress, burn-out of een depressie, want je draagt een masker als 'ja-knikker'. Jezelf aanpassen is zo energieslurpend dat je jezelf voorbij loopt, want je houdt bewust of onbewust 24/7 rekening met anderen. En vooral ook wat anderen van je vinden en over je denken. Daardoor wil je graag aardig gevonden worden en voel je een constante spanning tussen wie je bent en wie je denkt te moeten zijn.
Hoe vaker je je aanpast, hoe verder je verwijderd raakt van je eigen behoeften, grenzen en verlangens. En precies daar zit de emotionele pijn. Niet alleen in het aanpassen zelf, maar in het feit dat jij steeds minder ruimte inneemt voor jezelf. Dat is gebaseerd op angst en tekort, omdat je denkt dat je tekortschiet als je geen sociaal wenselijk gedrag vertoont. Maar eerlijk? Je wil niet langer sociaal wenselijke keuzes maken waar je diep van binnen zelf niet eens achter staat, want je wil juist trouw blijven aan jezelf met authentieke keuzes.
In deze blog lees je de psychologie achter je aanpassingsdrang en ontdek je hoe het verminderen van sociaal wenselijk gedrag de weg vrijmaakt voor een vrij leven als je ongefilterde authentieke zelf. Want ja, je kan aangeleerd sociaal wenselijk gedrag afleren mits je verantwoordelijkheid neemt voor wat je écht voelt, denkt en nodig hebt in je authentiek leiderschap.
Wat is sociaal wenselijk gedrag?
Bij sociaal wenselijk gedrag pas je je aan om geaccepteerd te worden. En zodra je stil staat bij de betekenis van sociaal wenselijk gedrag, kan je onderscheid maken tussen twee perspectieven die elkaar aanvullen, namelijk een psychologische en spirituele betekenis.
Psychologisch gezien is sociaal wenselijk gedrag een vorm van pleasegedrag waarbij je je aanpast aan wat je denkt dat anderen van je verwachten. Daarbij zeg en doe je precies wat iemand anders van je wil horen, zien of krijgen, zodat je goedkeuring krijgt, conflicten vermijdt of erbij blijft horen.
Met andere woorden: je laat niet volledig zien wat je écht denkt, voelt of wilt, maar kiest voor wat 'gepast' of 'acceptabel' is in de ogen van je partner, kinderen, familie, vrienden, collega's, klanten, buren of kennissen. Je presenteert een versie van jezelf die aardig, competent, vriendelijk of succesvol overkomt, ook al is dat niet de authentieke versie van jezelf.
Het is geen bewuste leugen. Het is een diepgeworteld overlevingsmechanisme dat al begint in je kindertijd, want als kind leer je al welk aanpassingsgedrag beloond wordt met liefde, veiligheid, aandacht, bevestiging en goedkeuring. En tegelijkertijd leer je onbewust aan welk gedrag leidt tot afwijzing, straf of ongemak. Dat wordt opgeslagen in je onbewuste brein als: "Zo moet ik zijn om gezien, gehoord en gewaardeerd te worden."
Spiritueel gezien gaat sociaal wenselijk gedrag niet alleen over jezelf aanpassen, maar juist over het vergeten wie je werkelijk bent. Dan ben je niet verbonden met je authentieke zelf als je sociaal wenselijk gedrag vertoont. Dit komt voort uit je ego, waarbij je innerlijke criticus je vertelt: “Ik ben pas oké als anderen mij goedkeuren.” Het ego probeert liefde te verdienen door een masker op te zetten, terwijl je in essentie liefde bent.
De psychologie van sociaal wenselijk gedrag
Mensen zijn van nature kuddedieren. Niet als zwakte, maar als overlevingsstrategie. Duizenden jaren geleden was de groep jouw bescherming. Uitgestoten worden uit de groep leidde tot de dood. En je brein heeft die angst voor sociale afwijzing nog steeds diep ingebakken zitten, in het limbische systeem, de emotionele kern van je hersenen. Afwijzing voelt daarom voor je ego gevaarlijk, terwijl goedkeuring veilig voelt.
Psychologen spreken van de term 'social desirability bias': de onbewuste neiging om jezelf positiever voor te stellen dan wie je werkelijk bent. Of je geeft antwoorden die sociaal geaccepteerd zijn in plaats van eerlijk. Diep van binnen zit er nog altijd een stemmetje dat fluistert: "Pas je aan, want anders hoor je er niet bij." Twee psychologische drijfveren liggen hieraan ten grondslag:
1. De behoefte om ergens bij te horen
Als je kijkt naar de basisbehoeftes van de mens, dan is verbinding geen overbodige luxe. Sterker nog: het is zo fundamenteel als een dak boven je hoofd of brood op de plank. De psycholoog Abraham Maslow plaatste verbondenheid in zijn bekende behoeftepiramide, die beter bekend staat als de Maslow piramide, ook direct na veiligheid. Als mens heb je dus simpelweg goedkeuring van anderen nodig om je goed te voelen. Daarom is sociaal wenselijk gedrag de strategie die je brein gebruikt om die goedkeuring te garanderen.
2. De angst voor afwijzing
Afwijzing doet pijn. Geen wonder dat gevoelsmatig kiest voor de weg van de minste weerstand, dus dat je kiest voor:
- harmonie boven eerlijkheid: liever een neppe glimlach dan een ongemakkelijk gesprek
- acceptatie boven authenticiteit: liever elke dag een masker opzetten dan radicaal eerlijk zijn
- ergens bij horen boven jezelf zijn: liever jezelf wegcijferen dan je kop boven het maaiveld steken
De illusie van controle bij sociaal wenselijk gedrag
Het is eigenlijk frappant hè, dat je de hele tijd bezig bent en je druk maakt om wat anderen van je vinden. Sociaal wenselijk gedrag lijkt een manier om controle te krijgen over het beeld dat mensen hebben over jou. Alsof je, door je woorden zorgvuldig te kiezen en je gedrag perfect af te stemmen, kan sturen hoe iemand jou ziet. Maar de crux is: je hebt daar helemaal geen controle over.
Mensen kijken namelijk niet objectief naar jou. Ze kijken vanuit hun eigen perceptie naar jou, gevormd door hun overtuigingen en ervaringen.
Dus wat jij ook doet, zegt of laat zien, iedereen maakt er zijn eigen verhaal van. Daar heb je geen invloed op.
Oftewel, controle willen hebben over wat mensen van je vinden, is soort van zinloos en kost je bakken met energie. En dat wat je denkt dat anderen van je denken, denk je zelf. Dat is ook nog het kromme. Je probeert namelijk iets buiten jezelf te controleren om een gevoel binnenin jezelf te fixen. En dat werkt nooit, want de buitenwereld is een spiegel van je binnenwereld.
Met andere woorden: dat wat jij denkt dat anderen van je vinden is vaak een weerspiegeling van wat jij diep vanbinnen over jezelf gelooft.
Dus terwijl jij probeert controle te houden over hoe je overkomt, ben je eigenlijk bezig met het controleren van je eigen angst. En dat is precies waarom sociaal wenselijk gedrag zo uitputtend is. Niet alleen omdat je je aanpast, maar omdat je probeert grip te krijgen op iets wat per definitie niet te controleren valt.
25 Praktijkvoorbeelden van sociaal wenselijk gedrag
Kenmerkend voor sociaal wenselijk gedrag is dat je 'ja' zegt, terwijl je liever 'nee' zegt. Of andersom, dus dat je 'nee' zegt, terwijl je liever 'ja' zegt om je diepste verlangen te volgen.Hieronder lees je 25 gênante, ongefilterde voorbeelden uit het dagelijks leven, zowel in je werk, in je relatie, in je familie, in je vriendengroep en in je vrije tijd.
In je werk:
- De verplichte borrel: Je bent moe, je wil naar huis, maar je collega's gaan nog wat drinken. "Kom je ook?" Voordat je het weet hoor je jezelf zeggen: "Ja, even dan." Twee uur later sta je met een biertje of wijntje dat je niet wilde, in een gesprek dat je niet interesseert.
- De CC-pleaser: Je zet je manager in de CC van een mailtje om te laten zien hoe hard je werkt, terwijl je eigenlijk onzeker bent over je eigen bijdrage of bang bent dat je niet gezien wordt. Je knikt en zegt: "Ik hou iedereen graag goed op de hoogte voor de transparantie", terwijl je stiekem verlangt naar een complimentje of schouderklopje.
- De valse bescheidenheid: Iemand zegt op je werk: "Wat heb jij dat goed aangepakt, het ziet er echt top uit!" Jij: "Oh joh, het stelde niet zo veel voor. Het was maar een kleine moeite." Je bent trots, maar je trots tonen voelt arrogant. Dus je wuift het weg.
- De deadline die je accepteert: Ook al voel je direct aan dat de deadline onhaalbaar is en gedoemd is om te mislukken, zeg je toch: "Komt goed, geen probleem hoor!" Met als gevolg dat je je vervolgens dagenlang de pleuris werkt en jezelf voorbij loopt om koste wat het kost de deadline te behalen.
- De intellectuele bluf: Meeknikken als iemand een ingewikkelde term, populair bedrijf of een bekende naam uit je vakgebied noemt die je niet kent, uit angst om 'dom' gevonden te worden. Je wil niet het buitenbeentje zijn van je collega's die als enige ergens niet van op de hoogte is.
In je relatie:
- De "Alles gaat goed" filter: als je partner vraagt hoe het met je gaat, zeg je: "Prima hoor, gewoon een beetje moe". Je deelt je binnenwereld niet, omdat je niet telkens de 'lastige' partner wilt zijn die altijd wat te klagen heeft. Daardoor gaan jullie als koppel langs elkaar leven, wat leidt tot minder emotionele verbinding en meer emotionele afstand.
- De culinaire leugen: Je partner heeft lang in de keuken gestaan voor een nieuw gerecht dat jij eigenlijk niet smaakvol vindt. Als er gevraagd wordt of het smaakt, zeg je met een geforceerde glimlach: "Ja, smaakt goed hoor", terwijl je bij elke hap denkt aan de pizza die je liever had besteld. Je durft niet eerlijk te zijn, omdat je de moeite niet wilt afwijzen en je partner niet wil kwetsen.
- De emotionele bliksemafleider: Je partner is onrustig, vermoeid, gestrest, teleurgesteld of chagrijnig. In plaats van je eigen ruimte in te nemen, ga je op eieren lopen. Je past je eigen humeur direct aan, zodat je niet tot last bent voor je partner. Daardoor cijfer je je eigen vrolijkheid of behoeften weg, want je houdt voortdurend rekening met de gemoedstoestand van je partner, ten koste van jezelf.
- De "Mij maakt het niet uit"-valstrik: Je wil quality time doorbrengen met je partner en als jullie afstemmen wat jullie willen gaan doen, zeg je: "Kies jij maar, mij maakt het niet uit" Je wilt de 'makkelijke' partner zijn onder het mom van: "Wat jij wilt schat, als we maar samen zijn", terwijl je diep van binnen baalt dat je weer een dagdeel of complete dag opoffert aan iets waar je geen zin in hebt of geen energie voor hebt.
- De grensoverschrijdende keuzes: Je partner wil nog een rondje wandelen, nog een aflevering kijken of nog even op bezoek bij vrienden, terwijl je lijf schreeuwt om slaap of rust. Je zegt: "Vooruit, eentje kan nog wel" of "Oké, heel eventjes dan." met een vermoeide glimlach. Je wilt niet de 'saaie' factor zijn in de relatie, dus ga je over je eigen fysieke grens heen om maar gezellig te blijven.
In je familie:
- De vraag "Hoe gaat het?": Eerlijk gezegd zit je niet lekker in je vel. Je voelt je slecht en loopt al weken op je tandvlees. Maar je zegt: "Goed, maar wel druk, en hoe gaat het met jou?" Want je denkt: wie zit er nu op mijn kwetsbare antwoord te wachten? Je houdt de sfeer liever luchtig dan in plaats van dat je je kwetsbaar opstelt.
- De verjaardagsbezoeken: Je zit plichtsgetrouw op een kringverjaardag te praten over koetjes en kalfjes, terwijl je hoofd uit elkaar knalt van de vermoeidheid. Sterker nog: je kostbare vrije zaterdag of zondag offer je op aan een sociale verplichting, alleen maar om de familievrede te bewaren en scheve gezichten te voorkomen.
- De schuldgevoel-bezoeker: Je gaat tegen je zin in bij je ouders op de koffie, maar je bent er met je hoofd totaal niet bij. Ook geef je sociaal wenselijke antwoorden op vragen, terwijl je van binnen alleen maar irritatie voelt. Oftewel, je bent niet op bezoek uit liefde of oprechte interesse, maar vanuit een benauwend plichtsgevoel dat je elke keer weer dwingt om je eigen behoefte aan rust opzij te zetten.
- De grenzen die je niet aangeeft: Je ouders worden ouder en hebben hulp nodig in huis, in de tuin of met vervoer van A naar B. In plaats van te zeggen dat het je nu even niet uitkomt, zeg je: "Tuurlijk, ik help wel even, geen probleem". Dus je gedraagt je als het 'brave kind' van je ouders, want je niet als een 'moeilijk kind' bestempeld worden,
- De ongevraagde advies-slikker: Je moeder vertelt je hoe je je kinderen moet opvoeden, welk werk het best bij je past of hoe je je huis moet inrichten. Je knikt en zegt "Daar heb je wel een punt ja, ik ga er eens over nadenken.", en doet vervolgens precies het tegenovergestelde met een schuldgevoel.
In je vriendengroep:
- De groepsdruk-drinker: je neemt een glas bier of wijn aan, terwijl je eigenlijk geen druppel wilt drinken. Maar je wilt niet dat mensen je 'saai' vinden zonder alcohol, je gaan pushen om wél alcohol te drinken of je vragen gaan stellen over waarom je geen alcohol drinkt.
- De 'gezellige' meeloper: je vrienden willen ergens gaan eten of een activiteit doen waar jij je geld, tijd of energie niet aan wil besteden. In plaats dat je zegt: "Dat trek ik nu even niet," zeg je: "Leuk, ik ben erbij!", om vervolgens de hele avond je bankrekening of je energieniveau in de gaten te houden.
- De complimenten 'terugkaatsen': Een vriend(in) geeft je een oprecht compliment over je uiterlijk. In plaats van "Dankjewel" te zeggen en het compliment te ontvangen, zwak je het direct af: "Oh, dit oude shirtje? Dat was een koopje hoor. Jij hebt ook een leuke broek aan zeg!"
- De gulle gever tegen wil en dank: Je lapt € 50 voor een gezamenlijk cadeau voor iemand die je amper spreekt, omdat je niet de enige wilt zijn die zegt dat het te duur is. Daarom maak je het bedrag direct over met een vrolijke emoji in de groepsapp, terwijl je de rest van de week moet bezuinigen op je eigen boodschappen. Je bent bang dat de groep je gierig vindt of dat je de feestvreugde bederft.
- De initiatiefnemer van de groep: Je bent altijd degene die de datums prikt, de tafel reserveert en de groep bij elkaar houdt, omdat je bang bent dat de vriendengroep uit elkaar valt als jij de kar niet trekt. Je zegt: "Ik doe het graag hoor, ik ben nu eenmaal een regelaar", terwijl je eigenlijk baalt dat het initiatief nooit van een ander komt.
In je vrije tijd:
- De foute bestelling: In een restaurant ga je toch maar de verkeerde maaltijd opeten en tegen de ober zeggen dat het 'heerlijk' is, omdat je de confrontatie over de fout niet aandurft. Je zwijgt liever dan dat je je uitspreekt.
- De 'Ik help wel even' valkuil: Er wordt een vrijwilliger gezocht voor iets waar te weinig mensen zin in hebben, zoals de buurtpreventie, de klassenmoeder-rol, de bedrijfsuitje-commissie of de lokale sportvereniging. Voor je het weet steek je je hand op. Niet uit passie, maar uit schuldgevoel.
- De WhatsApp-berichtjes direct beantwoorden: Je ziet een appje binnenkomen, maar je hebt eigenlijk geen tijd of zin om te reageren. Toch voel je de sociale druk om direct iets te sturen, omdat je niet wilt dat de ander denkt dat je hem of haar negeert. Dit gaat ten koste van je focus, want je blijft de beschikbare people pleaser.
- De 'niet erg hoor"-leugen: een vriend(in) komt al voor de zoveelste keer te laat, terwijl je nog zó duidelijk hebt afgesproken op een specifiek tijdstip. Uiteindelijk zeg je telkens "Maakt niet uit, kan gebeuren!", terwijl je kookt van woede aangezien jouw tijd ook kostbaar is.
- De groepsapp-gijzeling: Je zit in een actieve groepsapp voor een uitje of hobby waar constant berichten in binnenkomen. Hoewel je er gek van wordt en je telefoon het liefst in de hoek smijt, blijf je enthousiast reageren met duimpjes en hartjes. Je durft de meldingen niet uit te zetten of minder te reageren, omdat je bang bent dat de groep denkt dat je niet meer betrokken bent of dat je 'moeilijk' doet.
De schaduwkanten van sociaal wenselijk gedrag
Sociaal wenselijk gedrag gaat niet alleen over aanpassen, maar juist ook over jezelf niet volledig accepteren. Door een gebrek aan zelfacceptatie is er een soort van tweedeling in jezelf. Alsof er continu een interne filter actief is: “Dit kan wel… dit liever niet… dit is te veel… dit is veiliger.”
Om te voldoen aan verwachtingen van anderen ga je elke keer:
- je intuïtie negeren
- je mening inslikken
- je behoeftes opzij zetten
- je emoties onderdrukken
- je grenzen niet uitspreken
Je zou zelfs kunnen concluderen dat sociaal wenselijk gedrag een vorm van zelfafwijzing is, want onbewust zeg je tegen jezelf: "Wie ik echt ben, is niet goed genoeg voor deze situatie." De schaduwkanten van jezelf, dus onbewuste en onderdrukte persoonlijkheidskenmerken, duw je als het ware naar de achtergrond. Onder het mom van: het is niet 'passend', 'handig' of 'veilig' om jezelf te laten zien.
Maar wat je onderdrukt, verdwijnt niet. Ze worden alleen minder zichtbaar, zowel voor de buitenwereld als voor jezelf. Dat neemt niet weg dat het zich opstapelt als een onzichtbare last die je overal mee naartoe sleept. Je bent in feite een rol aan het spelen in je eigen leven. Je bent uiterst acceptabel voor je omgeving, maar je bent van binnen doodmoe aangezien je continu op je hoede bent.
De energie die je verspilt aan het filteren van je woorden en het managen van je gedrag, is de reden dat je aan het eind van de dag 'op' bent. Je bent niet per se moe van je werk, sociale leven of relatie, maar je bent moe van het constante verbergen van wie je werkelijk bent. Je houdt de schone schijn op uit angst voor afwijzing, maar de ironie is dat je jezelf ondertussen allang hebt afgewezen.
10 consequenties van sociaal wenselijk gedrag
Altijd de lieve vrede bewaren en jezelf aanpassen lijkt op de korte termijn de veiligste weg, maar op de lange termijn leidt sociaal wenselijk gedrag tot gedoe. Voor die sociale goedkeuring betaal je een hoge prijs. En om je een compleet beeld te schetsen, delen we ook de consequenties die niet alleen van invloed zijn op jou, maar ook van invloed zijn op je omgeving en je toekomst:
1. Je leeft het leven van iemand anders
Dit is gelijk de meest tragische consequentie. Als je altijd doet wat er van je verwacht wordt, kom je er op latere leeftijd achter dat je een leven hebt geleid waar je zelf niet in voorkwam. Je hebt de studie gedaan die je ouders wilden, de baan gekozen die status gaf en de relatie in stand gehouden die 'zo hoorde'. Dat je achteraf denkt: “Waarom zei of deed ik dit in godsnaam?” Dan realiseer je de consequenties van je keuzes als je ontrouw aan jezelf bent.
2. Je voelt een chronisch gebrek aan energie
Je bent aan het einde van de dag niet moe van wat je hebt gedaan, maar van wie je bent geweest. Jezelf de hele dag door een sociaal filter trekken, vreet energie. Het constant managen van je woorden, je houding en de emoties van anderen is topsport waar je nooit voor hebt getraind. Je staat continu 'aan' in een rol die niet bij je past, waardoor je sociale batterij leegloopt aangezien je druk bent in je dagelijks leven door sociale druk die je voelt.
3. Je wordt onbetrouwbaar voor jezelf en anderen
Het klinkt tegenstrijdig, want je doet zo je best om iets 'goed' te doen en je wil aardig gevonden worden. Maar als je altijd 'ja' zegt, terwijl je 'nee' voelt, ben je eigenlijk onbetrouwbaar. Mensen weten nooit wat ze aan je hebben, omdat je mening met alle winden meewaait. Nog erger: je breekt constant beloftes aan jezelf. Je had je voorgenomen om rustig aan te doen of die grens aan te geven, maar je laat jezelf telkens weer in de steek. Daarmee verlies je geloofwaardigheid bij de belangrijkste persoon in je leven: jijzelf.
4. Je hebt oppervlakkige relaties zonder diepgang
Als jij je masker nooit afzet, kunnen mensen nooit van de echte 'jij' houden. Ze houden van de aangepaste versie. Het resultaat? Je voelt je eenzaam, zelfs als je omringd bent door familie of vrienden. Je bent wel verbonden, maar niet écht met je authentieke zelf. Terwijl emotionele verbinding en intimiteit vereist dat je gezien wordt in je imperfecties, want zonder kwetsbaarheid, openheid en eerlijkheid blijven je relaties een toneelstuk waarin niemand elkaars hart écht raakt.
5. Je verliest je creatiekracht en verbeeldingskracht
Creativiteit en eigenzinnigheid hebben ruimte nodig om buiten de lijntjes te kleuren, zodat je als excentriek persoon afwijkt van de massa. Maar sociaal wenselijk gedrag is 'killing' voor je creatieve vuur. Je bent zo bezig met binnen de kaders blijven, dat je nooit meer iets verrassends of nieuws creëert. Je wordt een grijze kopie van de norm en dat merk je in alles wat je doet: je leeft een leven zonder vrije levensenergie, omdat je alleen nog maar reproduceert wat al bestaat in plaats van dat je creëert wat er werkelijk in je leeft.
6. Je blijft jezelf wegcijferen door emotionele verdoving
Je kan emoties niet selectief onderdrukken, dus zowel je negatieve als positieve emoties onderdruk. Bijvoorbeeld: als je je woede, frustratie en grenzen systematisch de kop indrukt, druk je onbewust ook je vermogen om passie, vreugde en opwinding te voelen de kop in. Je vlakt af, want je voelt minder levensenergie aangezien je overleeft op een emotionele spaarstand. Dan wordt de wereld als het ware een zwart-witfilm zonder kleur waarin niets je echt meer raakt of enthousiasmeert.
7. Je trekt de 'verkeerde' mensen aan die niet écht bij je passen
Sociaal wenselijk gedrag werkt als een magneet voor mensen die graag over grenzen heen gaan. Aangezien jij geen 'nee' zegt, verzamel je onbewust mensen om je heen die jouw grenzeloosheid wel prettig vinden: de profiteurs, de energiezuigers en de egoïsten die alleen aan zichzelf denken. De mensen die jou wel zouden waarderen om je eigenheid, krijgen de kans niet eens om je écht te leren kennen.
8. Je ervaart struggles door besluiteloosheid, twijfels en keuzestress
Aangezien je je innerlijke kompas hebt afgestemd op de buitenwereld, ben je niet besluitvaardigheid. Kiezen voor jezelf is dus lastig, omdat je oprecht niet meer weet wat jóúw mening is of waar jíj behoefte aan hebt. Zelfs simpele vragen als "Wat wil je eten?", "Wat wil jij doen?" of "Wat vind jij hiervan?" worden lastig, omdat je eerst scant wat iemand anders wil horen. Je raakt verlamd door de angst om de 'verkeerde' (lees: sociaal onacceptabele) keuze te maken.
9. Je vertoont passief agressief gedrag agressie en onvoorspelbare uitbarstingen
Alles wat je inslikt, uit je je irritaties met een sarcastische opmerking, een ijzige stilte of een buitenproportionele woedeaanval om iets kleins. De mensen om je heen begrijpen er niks van en jij baalt van jezelf, omdat je nooit direct durft te zijn. Totdat er onvoorspelbare uitbarstingen uit je floepen, waarbij je wel plotseling wél het achterste puntje van je tong laat zien. En dat terwijl mensen niet gewend zijn dat jij je zó uitspreekt.
10. Je krijgt fysieke klachten als laatste waarschuwing als het écht niet langer door kan gaan
Je lichaam is eerlijker dan je geest. Als jij je grenzen niet met woorden aangeeft, gaat je lijf het voor je doen. Dan ga je roofbouw plegen op je lichaam en krijg je onverwachts een wake-up call. Denk aan die eeuwige knoop in je maag, vage hoofdpijn, een stijve nek of diepe vermoeidheid die maar niet weggaat. Het is je zenuwstelsel dat schreeuwt dat het klaar is met de schone schijn.
Sociaal wenselijk gedrag verminderen met zelfreflectie
Er zijn in essentie maar twee emoties: liefde en angst. En sociaal wenselijk gedrag komt altijd voort uit angst:
- angst om te falen of stralen
- angst om controle te verliezen
- angst om afgewezen te worden
- angst om jezelf echt te laten zien
- angst om niet goed genoeg te zijn
En zolang angst leidend is, blijf je jezelf aanpassen.
Sociaal wenselijk gedrag is geen fout, maar een vergissing van je ego waardoor je denkt dat je iets moet worden om liefde waard te zijn. Terwijl je, in essentie, niets hoeft toe te voegen of aan te passen. Herinneren wie je werkelijk bent, want je bent liefde.
Dus elke keer dat je voelt dat je jezelf wilt aanpassen, mag je even stilstaan. In die fractie van een seconde ligt je vrijheid. Stel jezelf de vraag: Maak ik deze keuze uit liefde voor mezelf of uit angst voor de reactie van de ander?
Je mag het masker van je sociaal wenselijk gedrag laten vallen als je niet langer de 'schone schijn' wil ophouden. Het applaus dat je krijgt is namelijk niet voor jou, maar voor de aangepaste versie van jezelf. En daar ben je klaar mee, dus het is tijd om op te stoppen met pleasen.
Het besef dringt dan ook door dat je liever afgewezen wordt om wie je bent dan geliefd om wie je niet bent. Dit inzicht en verlangen is doorslaggevend voor je zelfbevrijding, want je mag jezelf in de spiegel aankijken.
Kiezen voor authenticiteit vraagt nu eenmaal om radicale eerlijkheid. Praktische reflectievragen helpen je daarbij sowieso, zoals:
- Wanneer zeg ik 'ja', terwijl ik 'nee' voel?
- In welke situaties pas ik me het meest aan?
- Waar ben ik bang voor als ik mezelf uitspreek?
- Welk verlangen van mezelf cijfer ik het meest weg?
- Aan wie of wat ben ik loyaal als ik niet loyaal ben aan mezelf?
Aangeleerd sociaal wenselijk gedrag afleren
Afleren is een groot woord, maar je kan sociaal wenselijk gedrag wel beheersen. Het begint bij zelfbewustzijn: herkennen en erkennen wanneer en waarom je de neiging voelt om je aan te passen.
Gedragsverandering begint met het creëren van een gezonde relatie met jezelf, waarbij je vanuit zelfliefde voor jezelf kiest. Niet door harder je best te doen, maar door eerlijk naar jezelf te worden. In drie woorden draait het om: authenticiteit boven aanpassen. Dat betekent concreet dat je gaat:
- voelen wat je voelt
- zeggen wat je denkt
- doen wat klopt voor jou
Zelfs als dat spannend is. De sleutel ligt in het herprogrammeren van onbewuste overtuigingen die onder jouw sociaal wenselijk gedrag schuilen, zoals:
- "Als ik 'nee' zeg, vinden ze mij ongetwijfeld egoïstisch."
- "Als ik mijn eigen grens aangeef, ben ik een spelbreker."
- "Als ik een discussie aanga, verpest ik de sfeer in de groep."
- "Als ik laat zien dat ik het even niet weet, val ik door de mand."
- "Als ik mezelf echt laat zien, vinden mensen me vast niet meer leuk."
- "Als ik eerlijk zeg dat het niet goed met me gaat, ben ik een ander tot last."
- "Als ik niet gezellig ben, hebben mensen geen reden meer om met mij af te spreken."
Door vervolgens te oefenen met kleine momenten van gezonde assertiviteit waarbij je 'nee' zegt en je grenzen aangeeft, bouw je het vertrouwen op dat je ook zonder masker geaccepteerd wordt.
Zeg simpelweg: "Ik kom er later op terug" of "Daar moet ik even over nadenken" als je vraag of verzoek van iemand ontvangt. Je hoeft niet direct een grote confrontatie aan te gaan, want je wil eerst leren om niet meer op de automatische piloot te reageren.
Gun jezelf ook gewoon de rust en ruimte om te voelen waar je zin in hebt:
- Tel tot 10
- Slaap er een nachtje over
- Stel een wedervraag om tijd te winnen
- Vraag: "Kan ik hier later op terugkomen?"
- Neem een slok water voordat je antwoord geeft
Hoe kan je stoppen met sociaal wenselijk gedrag?
Stoppen klinkt radicaal. En eerlijk gezegd: volledig stoppen is ook niet het doel. Een zekere mate van sociale aanpassing is gezond en noodzakelijk. Je past je communicatiestijl aan, afhankelijk van met wie je praat. Je houdt rekening met de gevoelens van anderen. Dat is empathie, geen zwakte.
Waar het om gaat als je aan het stuur van je eigen keuzes wil zitten, is het verschil tussen aanpassen vanuit liefde en aanpassen vanuit angst.
Aanpassen vanuit liefde is een bewuste keuze: je geeft iets van jezelf zonder jezelf te verliezen, omdat iets of iemand oprecht waardeert en lief hebt.
Aanpassen vanuit angst is een overlevingsmechanisme: je cijfert jezelf weg, omdat je bang bent voor het oordeel, de kritiek, de afwijzing of de stilte die volgt als je 'nee' zegt.
Het proces van 'ont-leren' draait niet om rebels worden, maar om autonomie. Daarmee maak je de shift van 'moeten' naar 'willen'. En je stopt met vragen: "Wat willen zij dat ik doe?" en begint met vragen: "Wat wil ik nu écht doen?"
Om écht te stoppen met destructief sociaal wenselijk gedrag, is zelfkennis, moed en doorzettingsvermogen nodig:
1. Zelfkennis
Weet wie je bent, wat je wil en wat je nodig hebt om trouw te leven aan jezelf, volledig op je eigen voorwaarden. De vraag is alleen: wat zijn jouw kernwaarden, grenzen en behoeften? Hoe beter je jezelf kent, hoe moeilijker het wordt om jezelf te verliezen in andermans verwachtingen.
2. Moed
Authenticiteit is geen karaktereigenschap, want het is een keuze die moed vereist. De moed om je authentieke zelf te zijn, ook als je je onrustig of ongemakkelijk voelt. Elke dag is als het ware een kans om het masker van 'de ideale versie' van jezelf af te zetten en te stoppen met het streven naar 'het perfecte plaatje' van jezelf.
3. Doorzettingsvermogen
Authentiek leiderschap is een continu proces van vallen en opstaan. Dat is niet erg. Doorzettingsvermogen betekent juist dat je de draad de volgende keer weer oppakt, je grenzen opnieuw stelt en blijft geloven dat jouw waarheid het waard is om gezien, gehoord en gewaardeerd te worden.
Elke dag word je een beetje eerlijker. Elke week word je grens iets duidelijker. En elke maand word je een liefdevoller naar jezelf. Moet je nagaan waar je dan over één of meerdere jaren staat als je vandaag besluit dat jouw authenticiteit er mag zijn!
De meestgestelde vragen over sociaal wenselijk gedrag
1. Is sociaal wenselijk gedrag altijd slecht?
Nee, zeker niet. Er is niets mis met vriendelijkheid uitstralen. Sociaal wenselijk gedrag wordt pas problematisch als je je kernwaarden, grenzen en behoeften overschaduwt. De vraag is ook vooral: vanuit welke intentie ben je sociaal? Vanuit oprechtheid of om aardig gevonden te worden?
2. Hoe herken ik sociaal wenselijk gedrag bij mezelf?
Voel je een lichte weerstand of ongemak wanneer je 'ja' zegt tegen een verzoek? Let op het gevoel van 'wrijving', dat je ergens een knagend gevoel aan overhoudt. Bijvoorbeeld: als je merkt dat je je mening aanpast zodra de rest van de groep iets anders vindt, of als je achteraf spijt hebt van je toegeeflijkheid, is er vaak sprake van sociaal wenselijk gedrag.
3. Waarom vertonen mensen sociaal wenselijk gedrag?
De belangrijkste drijfveer is de fundamentele menselijke behoefte om ergens bij te horen. We zijn bang voor afwijzing, kritiek of uitsluiting van de groep. Sociaal wenselijk gedrag is als het ware een overlevingsstrategie om een gevoel van veiligheid te creëren. Althans: het is een vorm van schijnveiligheid. Daarentegen komt innerlijke veiligheid juist van binnenuit, door te staan voor wie je bent. Door te pleasen geef je je macht weg aan de buitenwereld, en niets is onveiliger dan een leven waarin anderen bepalen of jij 'goed genoeg' bent.
4. Wat is het verschil tussen beleefdheid en sociaal wenselijk gedrag?
Beleefdheid is een keuze om respectvol met iemand om te gaan zonder je eigen integriteit te verliezen. Sociaal wenselijk gedrag gaat een stap verder: je past je eigen waarheid of behoeften aan om de goedkeuring van iemand te krijgen.
5. Is er een verband tussen sociaal wenselijk gedrag en onzekerheid?
Ja, er is een sterk verband. Vooral bij een negatief zelfbeeld heb je meer behoefte aan goedkeuring en bevestiging van buitenaf. Het verraderlijke is echter: hoe meer je jezelf aanpast om je onzekerheid te maskeren, hoe groter je onzekerheid wordt. Je geeft jezelf namelijk telkens het signaal dat jouw ware ik niet goed genoeg is om 'ongefilterd' te laten zien.
Volledig jezelf zijn zonder sociaal wenselijk gedrag
De kernvraag is natuurlijk: "Hoe lang blijf jij nog sociaal wenselijk gedrag vertonen?"
De vraag aan jou is alleen in hoeverre je durft te kiezen voor jezelf. Het is een kwestie van commitment en consistentie, want verbinding met jezelf herstellen is het mooiste cadeau dat je jezelf kan geven. Dan voel je zoveel meer innerlijke rust en innerlijke kracht.
Laat je begeleiden in je groeiproces met:
- Missiegedreven ondernemerscoaching: hoe beter het met jou als ondernemer gaat, des te beter het met je onderneming gaat
- Persoonlijk leiderschapscoaching: hoe lekkerder jij in je vel zit, des te meer je de vrijheid voelt om jezelf te zijn en je hart te volgen
- Liefdevolle relatiecoaching: hoe meer verbinding je voelt met jezelf, des te meer verbinding met je partner je voelt in je relatie
